Dlaczego gramofon fałszuje, gdy stoi krzywo?
Zaczynasz od usunięcia nadmiaru wody. Po myciu przechyl płytę nad zlewem i pozwól jej swobodnie spłynąć. Nie wycieraj jej ręcznikiem, ścierką ani papierowym ręcznikiem — włókna zostają w rowku, a tarcie generuje ładunki i mikrozadrapania. Jeśli używasz szczotki do mycia, po ostatnim obrocie odłóż ją i nie przeciągaj po powierzchni. Płyta ma być mokra, ale nie ociekająca.
Typowy błąd to mycie zbyt często i zbyt agresywnie. Powtarzane moczenie w płynie, który nie odparowuje całkowicie, zostawia w rowku resztki, a te przyciągają kurz i tłumią wysokie tony. Drugi błąd to czyszczenie igły tylko z wierzchu — osad zbiera się także po bokach, więc trzeba używać szczoteczki lub specjalnego preparatu zgodnie z instrukcją. Igła brudna zanieczyszcza każdą kolejną płytę, nawet jeśli sama płyta była czysta.
Po czym poznać, że płyta wymaga mycia na mokro, a nie tylko szczotki? Gdy po suchym czyszczeniu słyszysz stały szum i powtarzalne trzaski w tych samych miejscach, a powierzchnia wygląda na matową lub tłustą. Wtedy sucha szczotka nie pomoże — potrzebne jest mycie. Z kolei pojedyncze trzaski w losowych miejscach to zwykle kurz z igły, nie z płyty.
Cienkie płyty wymagają delikatniejszego podejścia. Zamiast szczotki użyj miękkiego pędzelka do makijażu lub aplikatora z gąbki. Nie namaczaj ich długo, bo woda wsiąka w papierową etykietę i rozmiękcza krawędzie. Po umyciu osusz je natychmiast, ale bez tarcia — połóż na czystej bawełnianej ściereczce i pozwól, by woda odparowała. Nigdy nie susz na kaloryferze ani w słońcu: ciepło wygina cienki winyl trwale, a gruby może się odkształcić miejscowo.
Mycie na mokro — co tydzień, nie codziennie Codzienne szczotkowanie na sucho nie zastąpi mycia na mokro. Płytę odtwarzaną codziennie trzeba umyć raz na tydzień lub dwa, zależnie od tego, jak bardzo jest zabrudzona i czy w pomieszczeniu jest dużo kurzu. Do mycia użyj roztworu wody destylowanej z niewielkim dodatkiem łagodnego środka i miękkiej szczotki z włosiem. Nakładasz płyn, czyścisz po okręgu, spłukujesz i odstawiasz do wyschnięcia na stojaku. Nie wycierasz winyla ręcznikiem ani ściereczką — zostawiasz go do naturalnego wyschnięcia. Woda z kranu zostawia osad mineralny, dlatego używaj destylowanej.
Trzymaj płyty w wewnętrznych kopertach, po odtworzeniu odkładaj je na miejsce od razu, nie zostawiaj na talerzu ani na stole. Codzienne odtwarzanie nie niszczy winyla, jeśli dbasz o czystość. Niszczy go brud, który igła wciska w rowek przy każdym obrocie.
Co dokładnie sprawdzić w używanym sprzęc
Po ustawieniu odtwórz płytę z wyraźnym basem i wokalem, najlepiej mono, i sprawdź, czy obraz dźwięku nie ucieka na jedną stronę. Jeśli po wypoziomowaniu kanały nadal nie są równe, wróć do ustawień ramienia i siły nacisku. Poziomowanie nie naprawi zużytej igły, ale bez niego każda dalsza regulacja jest zgadywaniem. Warto powtarzać ten pomiar po każdej przeprowadzce i po zmianie mebla.
Osobno sprawdź płytę talerza. W wielu napędach talerz jest sprzężony z plintą, ale w niektórych konstrukcjach ma własną regulację. Jeśli po wypoziomowaniu obudowy płyta nadal kołysze się względem ramienia, problem leży w łożysku lub w samym talerzu i poziomowanie nic tu nie da. Podobnie ramię: jego wysokość i azymut ustawia się po wypoziomowaniu, nigdy przed, bo każda zmiana przechyłu obudowy je zdejmuje.
Iglę czyść przed każdym odsłuchem, a po dziesięciu godzinach grania sprawdź jej zużycie. Zużyta igła zbiera więcej zanieczyszczeń i szybciej niszczy rowek — w cienkich płytach usłyszysz to niemal od razu. Jeśli po myciu słyszysz trzaski, powtórz proces, ale nie szoruj mocniej. Konserwacja to cierpliwość, nie siła.
W praktyce codzienne szczotkowanie na sucho jest wskazane, ale pełne mycie na mokro po każdym odsłuchu to przesada. Suche szczotkowanie usuwa luźny kurz i włókna, które osiadły na powierzchni od czasu ostatniego odtwarzania. Wystarczy kilka obrotów miękką szczotką z włosia węglowego, prowadzoną po rowkach zgodnie z kierunkiem obrotu płyty. Ważne, żeby szczotka była czysta, a ruch nie był zbyt szybki, bo wtedy ładuje płytę elektrostatycznie i przyciąga jeszcze więcej kurzu.
Podsumowując: szczotkowanie na sucho przed każdym odsłuchem jest praktyczne i tanie, natomiast pełne mycie na mokro wykonuj wtedy, gdy płyta jest zabrudzona lub nowa. Zbyt częste mycie szkodzi bardziej niż pomaga, a kluczem jest konsekwencja w usuwaniu kurzu i dbanie o igłę. Wtedy winyl gra czysto przez długi czas, bez konieczności mycia po każdym odsłuchu.
Przechowywanie ma większy wpływ na trwałość niż samo mycie. Płyty trzymaj pionowo, w koszulkach z materiału antystatycznego, w temperaturze pokojowej i wilgotności 40–50 procent. Grube winyle nie lubią ciasnych półek — nacisk krawędzi sąsiedniej płyty zostawia ślad po latach. Cienkie egzemplarze układaj luźniej i przekładaj tekturowymi przekładkami, żeby się nie wyginały. Nie kładź na nich niczego, nawet na chwilę.